Сайлау алдындағы үгіт, электоралдық оқыту және ОСК-ға келіп түскен 

өтініштер мәселелері бойынша Ортсайлауком отырысы өтті

Ағымдағы жылдың 18 қарашасында Нұрлан Әбдіровтің төрағалығымен Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының отырысы өтті. Отырыста сайлау алдындағы үгіт, электоралдық оқыту және сайлау науқаны кезеңінде ОСК-ға келіп түскен өтініштер мәселелері қаралды. 

Отырысқа облыстардың аумақтық сайлау комиссияларының төрағалары мен мүшелері бейнеконференцбайланыс режимінде, Астана, Алматы, Шымкент қалалары, офлайн режимде - уәкілетті мемлекеттік органдардың, БАҚ өкілдері, сондай-ақ Әзірбайжан, Өзбекстан ОСК төрағалары, ДИАҚБ/ЕҚЫҰ, ШЫҰ және ТМД Миссиясының халықаралық байқаушылары қатысты.  

Күн тәртібінің бірінші мәселесі аясында Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі Данияр Қадыров баяндады. Ол сайлау алдындағы үгіт кезеңінде 21 қазан мен 18 қараша аралығында мониторингпен 578 республикалық және өңірлік БАҚ қамтылғанын хабарлады. Мониторинг қорытындысы бойынша аталған кезеңде БАҚ - та Президенттікке кандидаттардың және олардың сайлау штабтарының қызметі туралы 16 мыңнан астам материал орналастырылды, оның ішінде теледидарда - 10 288, баспа басылымдарында-2 228, интернет - ресурстарда-3 551. Мониторинг нәтижелері бойынша бұқаралық ақпарат құралдарында тең тарату қағидаты сақталды. Бұқаралық ақпарат құралдарына үміткерлердің қызметін халықаралық байқаушылар, атап айтқанда, ЕҚЫҰ ДИАҚБ миссиялары тең жариялауды қадағалады. 

Бұдан басқа, министрлік ОСК - мен бірлесіп азаматтардың сайлау құқықтарын түсіндіруге және дауыс беруге қатысуға қызығушылықты арттыруға бағытталған ақпараттық жұмыс жүргізді. ОСК-мен бірлесіп мотивациялық бейне-және аудиороликтер шығару қамтамасыз етілді. 

Сайлау заңнамасының талаптарын сақтауды қамтамасыз ету жөніндегі жұмыс шеңберінде министрлік сайлау науқаны басталғаннан бері «ҚР сайлау туралы» КЗ нормаларын бұзудың 75 фактісін анықтады. Анықталған бұзушылық белгілерінің негізгі бөлігі қаржыландыру көзін көрсетпей үгіт белгілері бар материалдарды таратумен, белгіленген мерзімде ОСК-ға эфир мен баспа алаңын берудің төлем мөлшері, шарттары мен тәртібі туралы мәліметтерді ұсынбай үгіт белгілері бар материалдарды БАҚ жариялаумен, сондай-ақ қоғамдық пікірге сауал салуды жүргізу тәртібін бұзумен байланысты болды. Бұзушылық белгілері бар анықталған материалдар түпкілікті шешімді қарау және қабылдау және жауапқа тарту үшін Бас прокуратураға жіберілді. 

Бас прокурордың орынбасары Жандос Өмірәлиев дауыс беру күні сайлау заңнамасын бұзғаны үшін жауапкершілік туралы баяндама жасады, сондай-ақ сайлау процесінің барлық қатысушыларын сайлау заңнамасының нормаларын мүлтіксіз сақтауға шақырды. 

Отырыстың екінші мәселесі бойынша ҚР ОСК мүшесі Сәбила Мұстафина баяндады. Ол а.ж. 22 қыркүйегінде ОСК қаулысымен сайлау комиссияларының мүшелерін және сайлау процесінің басқа да қатысушыларын оқытуды ұйымдастыру жоспары бекітілгенін хабарлады. Жоспарды іске асыру шеңберінде барлық деңгейдегі сайлау комиссияларының мүшелерін әртүрлі нысандарда оқыту ұйымдастырылды. 

Оқытудың әдістемелік базасы ретінде 2019 жылғы сайлау науқанының оқу-әдістемелік кешені пайдаланылды. ОӘК өңірлерден жиналған жаңа тесттермен және практикалық кейстермен толықтырылды. Сайлау комиссиялары мүшелерін электоралды оқыту жүйесінің әдіснамалық негізі сайлау жүйесінің барлық деңгейлері бойынша сайлау процесін ұйымдастырушыларды даярлаудың каскадты әдісі болды, оның мәні Ортсайлаукомнан – республикалық деңгейде, учаскелік сайлау комиссиясына дейін оқытудан тұрады. 

Аумақтық және учаскелік сайлау комиссияларының барлық мүшелері үшін Ортсайлаукомның интернет-ресурсы арқылы қашықтықтан оқыту ұйымдастырылды. Онлайн тестілеуді қоса алғанда, қашықтықтан оқытудан АСК-ның барлық 1673 мүшесі және УСК-тің 69 284 мүшесі өтті. 

Ортсайлауком сайлау комиссияларының мүшелері үшін 12 семинар-кеңестер өткізді. Бұдан басқа аумсайлауком мүшелері онлайн режимде тұрақты негізде ОСК отырыстарына қатысады. 

15 қарашада дауыс беру күнін ұйымдастыру мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының шетелдегі өкілдіктері жанынан құрылған 68 учаскелік сайлау комиссиялары үшін онлайн-семинар ұйымдастырылды.

28 қазан мен 16 қараша аралығында Ортсайлауком Төрағасы, мүшелері мен аппарат қызметкерлері өңірлерде 21 көшпелі семинар-кеңес өткізді. Осындай іс-шараларды жергілікті жерлерде төмен тұрған комиссиялар үшін каскадты әдіс бойынша аумсайлаукомдар ұйымдастырды. Мәселен, АСК және УСК 70 мың мүшелеріне арналған 9345 көшпелі оқыту семинар - кеңестері мен тренингтер өткізілді. ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының филиалдарында 31 мыңнан астам АСК және УСК мүшелері үшін 1760 өңірлік семинарлар өткізілді. 

ОСК Төрағасы Нұрлан Әбдіров жастардың сайлау мәдениетін арттыру мақсатында Ортсайлаукомның жанынан құрылған жас сайлаушылар клубымен 2 отырыс өткізді. 

ОСК АҚДМ-мен бірлесіп БАҚ, саяси партиялар, өзге де қоғамдық бірлестіктер мен коммерциялық емес ұйымдар өкілдері үшін офлайн және онлайн форматта 3 оқыту семинарын өткізді. Өңірлік деңгейде аумсайлаукомдар сайлау процесіне 9295 қатысушы үшін 416 семинарлар өткізді. Бұл саяси партияларға, сайлауалды штабтарға, кандидаттардың сенім білдірген адамдарына, ҮЕҰ-ға, БАҚ-қа, құқық қорғау органдарына, мүгедектігі бар адамдар мен жастарға арналған семинарлар. 

Әр түрлі мақсатты топтардың электоралды оқыту бойынша жаңа алаңы электоралды оқыту орталығы болды. Электоралды оқыту орталығында сайлау процесіне қатысушылардың әртүрлі санаттары үшін біріктірілген: офлайн және онлайн форматтарда 7 оқыту семинары өткізілді. 

Орталық сайлау комиссиясы оқу-әдістемелік қамтамасыз ету шеңберінде сайлау комиссиялары, Президенттікке кандидаттар және олардың сенім білдірген адамдары, халықаралық, ұлттық байқаушылар мен БАҚ өкілдері үшін 8 әдістемелік құрал әзірледі. Дауыс беру күні УСК мүшелерінің жұмысы туралы оқыту фильмі дайындалды және өңірлерге жіберілді. 

Осылайша, республика бойынша сайлау мәдениетін арттыру шеңберінде барлық деңгейдегі сайлау комиссияларының 71 мың мүшесі және сайлау процесінің басқа да 11 313 қатысушысы үшін 11 592 оқыту іс-шаралары ұйымдастырылды. 

Күн тәртібінің үшінші мәселесі бойынша ОСК мүшесі Асылбек Смағұлов баяндады. Ол ОСК – ға 22 қыркүйек пен 18 қараша аралығында 203 өтініш түскенін хабарлады: 45 – заңды тұлғалардан; 120 – жеке тұлғалардан; 38-БАҚ-тан. 

Өтініштің сипаты бойынша: 111 - сайлауды ұйымдастыру және өткізу жөніндегі заңнаманы түсіндіру сауалдарына жауаптар; 23 - БАҚ - тың телеарналарда эфир уақытын беру мөлшері, шарттары мен тәртібі, сайлау алдындағы үгітті жүзеге асыру кезеңінде үгіт материалдарын орналастыру кестелері туралы мәліметтері; 15-жеке тұлғалардан сайлау учаскелерінде нақты тұры орны бойынша тіркелу АСК құзыретіне кіретін өзге де мәселелер бойынша; 29 - Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауына қатысушылардың дауыстар тізімінен дербес деректерді кері қайтарып алу туралы, 25-сайлауға тікелей қатысы жоқ өзге де мәселелер бойынша. 

Отырыс қорытындысы бойынша БАҚ үшін брифинг өтті.